Gaur, 2025eko ekainaren 12an, 40 urte bete dira, hain zuzen ere, Europako Erkidegoen zati bihurtuko gintuen ituna sinatu zenetik. Garrantzi handiko gertaera izan zen, bai gure mugen barruan, bai kanpoan. Une hartan, europar proiektuak hegoaldera begiratzen zuen, Grezia 1981ean eta Portugal eta Espainia 1986an handituz. Horrela, sei herrialdetako hasierako Europa komunitarioa hamabi kide izatera iritsi zen, bere tamaina bikoiztuz.
Herrialde kopurua gero eta konplexuagoa bihurtzen ari zen erabakiak hartzeko prozesua, eta horrek, aldi berean, itunak erreformatzeko beharra bultzatzen zuen eta 1992an Maastrichteko itunarekin Europar Batasuna sortzeko bidea errazten zuen. Gainera, 80ko hamarkadan Europa hegoaldeko hiru herrialde sartu ziren, aberastasun-maila txikiagoekin, eta horrek kohesio- eta elkartasun-funts indartsuak garatzea bultzatu zuen, azpiegitura ugari sortzen eta eskualde-proiektuak babesten lagunduko zutenak. Makina bat ekipamendu publiko, errepide, prestakuntza-ikastaro edo hondakinak tratatzeko planta finantzatzen dira Europako diruarekin herrialde horietan.
Baina, alderdi horien gainetik, azpimarratu behar da integrazioak garrantzi handia izan zuela demokraziarako trantsizio-prozesuak sendotzeko. Estatuko eta Euskadiko alderdi politiko guztiek beharrezko bermetzat jotzen zuten Europako Erkidegoan sartzea, prozesu demokratikoari atzeraezintasuna emateko. Horregatik, Erkidegoan sartzea izan zen Trantsizioaren kanpo-politikaren adostasun nagusia.
Ekonomiari dagokionez, merkatu bateraturako sarbidea mugarri bat izan zen, eta modu erabakigarrian lagundu zuen garapen ekonomikoan eta Europa hegoaldeko ongizate-estatu hasiberrien sostenguan. Euskal enpresek abentura berriari ekin zioten eta sektore askotan ondo kokatzen jakin izan dute, beren ekoizpenaren zati handi bat Europako merkatura esportatzea lortuz. Egia da sektore batzuk berregituraketa-prozesu mingarrietara behartuta egon zirela, eta Estatuko eta EAEko ekonomia, oro har, erkidegoko arau eta estandar askotara egokitu behar izan zela; hala ere, zerga-sistemak modernizatzea ere ekarri zuen, BEZari egokitzearekin eta ingurumen-araudia sartzearekin batera. Ez da gehiegikeria esatea ingurumen-araudia, gaur egun inork eztabaidatzen ez duena, Europar Batasuneko kide izan ondoren hasi zela gure herrialdean.
Duela 40 urte hasitako bideari esker, euskal herritarrei eskubide berriak gehitu ahal izan zitzaizkien, hala nola Europako Parlamentuan ordezkariak aukeratzeko gaitasuna, edo Schengen Eremuaren barruan mugikortasun askea, mugako oztopo fisikoak ezabatzea eta, horrela, mugaren bi aldeetako euskaldunen arteko hurbilketa ahalbidetzea. Mugaz gaindiko lankidetza hainbat ekimen eta forotan loratu edo berpiztu zen, hala nola Euskadi-Akitania-Nafarroa Euroeskualdean edo Pirinioetako Lan Komunitatean.
Euskal ikasleek ere Europar Batasuneko beste herrialde batzuetan ikasteko aukera izan dute, beste herrialde batzuk ezagutuz eta Erasmus Programari esker mugak gainditzen dituzten lagunak eginez. Asko lortu arren, euskal mugimendu europarra ez da konformatzen, eta Europa federal, demokratiko eta sozial baten ideia defendatzen jarraitzen dugu, inoiz baino beharrezkoagoa. Baina horrek ez du esan nahi, noizean behin, atzera begiratzea merezi ez duenik, eta lortutakoa eta euskal herritarrentzat izan dituen onurak baloratzea merezi ez duenik. Berrogei urte zenbaki biribila da, eta balantze hori egitera gonbidatzen gaitu.
